بیشتر مشکلات آسانسور در ساختمان‌های نوساز از همان مرحله‌ی نقشه شروع می‌شود؛ چاهی که چند سانتی‌متر کم دارد، چاهکی که کم‌عمق ریخته شده یا سقفی که برای بالاسری جا ندارد. اصلاح این‌ها بعد از اجرای اسکلت پرهزینه است. این مطلب اندازه‌های اصلی را که پیش از ساخت باید بدانید مرور می‌کند.
چرا باید پیش از اجرای اسکلت تصمیم گرفت؟
چاه آسانسور بخشی از سازه‌ی ساختمان است. وقتی دیوارها، کف چاهک و سقف آخر اجرا شد، هر تغییری یعنی تخریب و هزینه‌ی اضافه. اگر ابعاد چاه از ابتدا بر اساس ظرفیت و نوع آسانسور موردنظر تعیین شود، هم انتخاب‌های بیشتری خواهید داشت و هم نصب سریع‌تر و بی‌دردسرتر انجام می‌شود.
پنج اندازه بیشترین اثر را دارند: ابعاد داخلی چاه، ظرفیت کابین، عرض و نوع درب، عمق چاهک و ارتفاع بالاسری.
۱. ابعاد داخلی چاه و ظرفیت کابین
عرض و عمق داخلی چاه (فاصله‌ی دیوار تا دیوار، پس از نازک‌کاری) تعیین می‌کند چه کابینی در آن جا می‌شود. بخشی از این فضا به ریل‌ها، وزنه‌ی تعادل، درب و فاصله‌های ایمنی اختصاص دارد و باقی آن کابین است.
ظرفیت آسانسور (تعداد نفرات و بار مجاز) به سلیقه انتخاب نمی‌شود؛ مساحت مفید کف کابین آن را تعیین می‌کند. چند نمونه از جدول ظرفیتی که پایاکو در طراحی استفاده می‌کند:
| ظرفیت | بار مجاز | مساحت مفید کف کابین |
|---|---|---|
| ۴ نفر | ۳۰۰ کیلوگرم | ۰٫۷۹ تا ۰٫۹۰ متر مربع |
| ۶ نفر | ۴۵۰ کیلوگرم | ۱٫۱۷ تا ۱٫۳۰ متر مربع |
| ۸ نفر | ۶۳۰ کیلوگرم | ۱٫۴۵ تا ۱٫۶۶ متر مربع |
| ۱۰ نفر | ۸۰۰ کیلوگرم | ۱٫۷۳ تا ۲٫۰۰ متر مربع |
| ۱۳ نفر | ۱۰۰۰ کیلوگرم | ۲٫۱۵ تا ۲٫۴۰ متر مربع |
یعنی اگر می‌خواهید آسانسور ۸ نفره داشته باشید، چاه باید آن‌قدر جا داشته باشد که بعد از کم شدن فضای تجهیزات، کابینی با حدود ۱٫۵ متر مربع کف در آن قرار بگیرد. کابینی که یکی از ضلع‌هایش کمتر از ۹۰ سانتی‌متر باشد قابل اجراست، اما توصیه نمی‌شود.
۲. عرض و نوع درب
درب طبقات روی یکی از دیوارهای چاه نصب می‌شود و آن دیوار باید برای بازشدن درب جا داشته باشد. عرض درب محدودیت مشخصی ندارد؛ بزرگ‌ترین عرض متداول ۱۳۰ سانتی‌متر است که در آسانسورهای تخت‌بر استاندارد به کار می‌رود. درب‌ها دو نوع اصلی دارند:
- درب تلسکوپی (یک‌طرفه‌باز): لنگه‌ها به یک سمت جمع می‌شوند و جای کمتری از دیوار می‌گیرند.
- درب سانترال (وسط‌باز): لنگه‌ها به دو طرف باز می‌شوند؛ ظاهر متقارن‌تری دارد ولی دیوار عریض‌تری لازم دارد.
| عرض درب | طول دیوار — تلسکوپی | طول دیوار — سانترال |
|---|---|---|
| ۸۰ سانتی‌متر | ۱۵۲ سانتی‌متر | ۱۸۰ سانتی‌متر |
| ۹۰ سانتی‌متر | ۱۶۷ سانتی‌متر | ۲۰۰ سانتی‌متر |
| ۱۰۰ سانتی‌متر | ۱۸۲ سانتی‌متر | ۲۲۰ سانتی‌متر |
| ۱۳۰ سانتی‌متر | ۲۲۷ سانتی‌متر | ۲۸۰ سانتی‌متر |
اگر ساختمان درمانی است و آسانسور باید تخت‌بر باشد، عرض درب و طول دیوار لازم برای آن باید از همان ابتدا در ابعاد چاه دیده شود.
۳. سرعت آسانسور
سرعت آسانسور بیشتر به تعداد توقف‌ها بستگی دارد و خودش روی عمق چاهک و ارتفاع بالاسری اثر می‌گذارد. بر اساس تجربه‌ی پایاکو:
| تعداد توقف | سرعت پیشنهادی |
|---|---|
| تا ۹ توقف | ۱ متر بر ثانیه |
| ۱۰ تا ۱۵ توقف | ۱٫۶ متر بر ثانیه |
| ۱۶ تا ۲۵ توقف | ۲ متر بر ثانیه |
| ۲۶ تا ۳۵ توقف | ۲٫۵ متر بر ثانیه |
۴. عمق چاهک
چاهک فضای زیر پایین‌ترین توقف است؛ ضربه‌گیرها و بخشی از تجهیزات آنجا قرار می‌گیرند و هنگام سرویس، فضای امن برای تکنسین است. عمق چاهک را از تراز کف تمام‌شده‌ی پایین‌ترین طبقه اندازه می‌گیرند و باید هنگام ریختن فونداسیون دیده شود؛ بعداً تقریباً قابل اصلاح نیست.
| سرعت آسانسور (مسافربری) | عمق چاهک |
|---|---|
| تا ۱ متر بر ثانیه | ۱۴۰ سانتی‌متر |
| تا ۱٫۶ متر بر ثانیه | ۱۶۰ سانتی‌متر |
| تا ۲٫۵ متر بر ثانیه | ۲۲۰ سانتی‌متر |
در آسانسورهای بیمارستانی، عمق چاهک بسته به ظرفیت و سرعت بیشتر است و معمولاً بین ۱۵۰ تا ۱۹۰ سانتی‌متر قرار می‌گیرد.
۵. ارتفاع بالاسری
بالاسری فاصله‌ی کف آخرین توقف تا زیر سقف چاه است. وقتی کابین در بالاترین طبقه است، باید بالای آن فضای کافی برای تجهیزات سقف کابین، فاصله‌ی ایمنی و ایستادن امن تکنسین وجود داشته باشد.
بالاسری به ارتفاع کابین، سرعت و نرده‌ی محافظ روی سقف کابین بستگی دارد. برای نمونه، با کابین ۲۴۰ سانتی‌متری و سرعت ۱ متر بر ثانیه، بالاسری حدود ۴۲۳ سانتی‌متر می‌شود؛ با سرعت ۱٫۶ متر بر ثانیه حدود ۴۲۹ سانتی‌متر. اگر فاصله‌ی کابین تا دیوار چاه زیاد باشد و نرده‌ی بلندتری روی سقف لازم شود، این عدد بیشتر هم می‌شود.
چک‌لیست پیش از اجرا
- کاربری ساختمان (مسکونی، اداری، تجاری، درمانی) و ظرفیت موردنیاز مشخص است.
- تعداد توقف‌ها و ارتفاع طبقات معلوم است.
- ابعاد داخلی چاه با ظرفیت و نوع درب موردنظر بررسی شده است.
- عمق چاهک متناسب با سرعت در نقشه‌ی فونداسیون آمده است.
- ارتفاع بالاسری پیش از اجرای سقف آخر کنترل شده است.
اعداد این مطلب برای آشنایی و طراحی اولیه است. طراحی نهایی هر پروژه به شرایط همان ساختمان، نوع سیستم آسانسور و الزامات استاندارد بستگی دارد و باید پیش از اجرا توسط کارشناس بررسی شود.
طرح اولیه‌ی چاه خودتان را ببینید
ابعاد چاه را وارد کنید تا کابین‌های ممکن، عمق چاهک و بالاسری را ببینید.